Theo CNBC, cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran - thành viên Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) - làm gia tăng nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu tại Trung Đông và kịch bản xấu nhất là có thể đẩy kinh tế toàn cầu vào suy thoái.
Iran hiện là nhà sản xuất dầu lớn thứ tư trong OPEC, với sản lượng hơn 3 triệu thùng/ngày tính đến tháng 1. Quốc gia này có đường bờ biển giáp Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất đối với thương mại dầu mỏ toàn cầu.
CNBC cho rằng, trong thời gian dài, thị trường dầu mỏ dường như xem nhẹ rủi ro gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông. Theo ông Bob McNally, cựu cố vấn năng lượng Nhà Trắng dưới thời Tổng thống George W. Bush, giới giao dịch đang đánh giá thấp nguy cơ mà các biện pháp trả đũa của Iran có thể gây ra đối với thị trường.
Ảnh minh họa (Ảnh: CNBC)
Ông McNally, nhà sáng lập và Chủ tịch Rapidan Energy, cho rằng giá dầu thô kỳ hạn có thể tăng thêm từ 5 đến 7 USD/thùng khi thị trường mở cửa giao dịch lúc 18h (giờ ET) ngày Chủ nhật khi nhà đầu tư bắt đầu phản ánh yếu tố rủi ro vào giá.
Phiên giao dịch ngày thứ Sáu ghi nhận giá dầu Brent chốt ở mức 72,48 USD/thùng, tăng 1,73 USD (tương đương 2,45%), trong khi dầu thô WTI của Mỹ đạt 67,02 USD/thùng, tăng 1,81 USD (2,78%).
Theo ông McNally, Iran có thể tìm cách gây sức ép với Tổng thống Donald Trump bằng việc khiến Eo biển Hormuz trở nên "không an toàn" đối với hoạt động vận tải thương mại, qua đó có thể đẩy giá dầu vượt ngưỡng 100 USD/thùng. Ông cho rằng thị trường chưa đánh giá đầy đủ việc Tehran có khả năng gây gián đoạn lưu thông qua tuyến hàng hải này.
Theo dữ liệu của hãng tư vấn năng lượng Kpler, năm 2025, hơn 14 triệu thùng dầu/ngày được vận chuyển qua Eo biển Hormuz, chiếm khoảng một phần ba tổng lượng dầu thô xuất khẩu bằng đường biển toàn cầu. Khoảng ba phần tư lượng dầu này được xuất sang Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Trung Quốc – nền kinh tế lớn thứ hai thế giới – nhập khẩu một nửa lượng dầu thô qua tuyến đường này.
"Việc đóng cửa eo biển Hormuz kéo dài chắc chắn sẽ dẫn đến suy thoái kinh tế toàn cầu", ông McNally nói.
Theo ông Matt Smith, chuyên gia phân tích dầu mỏ tại Kpler, trong ngày có hơn 20 triệu thùng dầu đã được xếp hàng để xuất khẩu từ vùng Vịnh, bao gồm Saudi Arabia, Iraq, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Kuwait và Qatar. Một số tàu chở dầu được ghi nhận đã thay đổi lộ trình để tránh đi qua eo biển.
Ông McNally cho biết phần lớn công suất dự phòng dầu mỏ của thế giới tập trung tại các quốc gia vùng Vịnh và sẽ không thể tiếp cận thị trường nếu eo biển bị đóng, do không thể vận chuyển qua tuyến này. Khoảng 20% xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu - chủ yếu từ Qatar - cũng đi qua Eo biển Hormuz và khó có thể được thay thế trong trường hợp gián đoạn.
Ảnh đồ họa của CNBC
Ông cho rằng khi nhận thấy tuyến vận tải này bị ảnh hưởng, các quốc gia nhập khẩu lớn tại châu Á có thể tăng cường tích trữ dầu và khí đốt, làm gia tăng cạnh tranh mua hàng trên thị trường.
Theo phân tích, giá dầu có thể phải tăng lên mức đủ cao để làm suy giảm nhu cầu, từ đó cân bằng lại cung – cầu. Nhu cầu dầu mỏ hiện không đủ linh hoạt để điều chỉnh nhanh trước cú sốc nguồn cung.
Chỉ một phần nhỏ lượng dầu đi qua Eo biển Hormuz có thể được chuyển hướng. Saudi Arabia có đường ống dẫn dầu chạy từ phía Đông sang bờ Tây giáp Biển Đỏ, còn UAE sở hữu đường ống kết thúc tại Vịnh Oman, giúp tránh Eo biển Hormuz.
Truyền thông nhà nước Iran cho biết nước này đã phóng tên lửa vào các căn cứ của Mỹ tại Qatar, Kuwait, UAE và Bahrain. Theo Tom Kloza, lãnh đạo công ty tư vấn Kloza Advisors, các cuộc tấn công này có thể ảnh hưởng đến lưu thông qua Eo biển Hormuz.
Ông cho rằng các động thái của Iran tại khu vực Vịnh Ba Tư có thể khiến các công ty bảo hiểm tăng mạnh phí bảo hiểm đối với tàu chở dầu đi qua eo biển, hoặc từ chối bảo lãnh cho các chuyến vận tải qua tuyến này.
Theo ông Kevin Book, Giám đốc nghiên cứu tại ClearView Energy Partners, trong trường hợp giá dầu tăng mạnh, chính quyền Mỹ có thể sử dụng Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR)l Dữ liệu Bộ Năng lượng Mỹ cho biết, kho dự trữ này hiện còn khoảng 415 triệu thùng.
Tuy nhiên, ông Book lưu ý rằng trong các cuộc khủng hoảng nguồn cung, yếu tố thời gian và quy mô đóng vai trò quyết định.
"Nhưng chúng tôi xin nhắc lại: trong các cuộc khủng hoảng nguồn cung, thời gian rất quan trọng. Quy mô cũng vậy", ông Book trong một bản ghi chú hôm thứ Bảy. "Một cuộc khủng hoảng toàn diện ở eo biển Hormuz có thể vượt quá khả năng bù đắp của kho dự trữ chiến lược ở Mỹ và các nước thành viên Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA)".
