Xung đột giữa Mỹ–Israel và Iran không chỉ khiến thị trường năng lượng biến động mạnh mà còn đặt ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu trước nguy cơ mới. Các chuyên gia cho rằng nếu xung đột kéo dài, việc tiếp cận những nguyên liệu thiết yếu cho sản xuất chip có thể bị gián đoạn, trong khi chi phí năng lượng tăng cao có khả năng làm chậm nhu cầu đối với các con chip đang thúc đẩy làn sóng trí tuệ nhân tạo.
Ngay khi căng thẳng bùng phát, cổ phiếu ngành bán dẫn đã chịu áp lực bán mạnh cùng xu hướng giảm chung của thị trường chứng khoán toàn cầu. Chỉ đến khi Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu rằng cuộc chiến có thể kết thúc “rất sớm”, tâm lý nhà đầu tư mới phần nào được cải thiện.
Dù vậy, thiệt hại trên thị trường vẫn rất đáng kể. Hai “ông lớn” sản xuất chip nhớ của Hàn Quốc là Samsung Electronics và SK Hynix đã chứng kiến hơn 200 tỷ USD vốn hóa thị trường bốc hơi kể từ khi chiến sự nổ ra, dù cổ phiếu của họ đã hồi phục trong phiên giao dịch gần nhất. Trong cùng thời gian, quỹ ETF ngành bán dẫn VanEck Semiconductor ETF vẫn giảm khoảng 3%, dù có phiên tăng mạnh đầu tuần.
Theo Ray Wang, chuyên gia phân tích tại SemiAnalysis, rủi ro lớn nhất hiện nay nằm ở nguồn cung các nguyên liệu đặc thù cho ngành bán dẫn. Nếu tình hình căng thẳng kéo dài, các nhà sản xuất chip có thể gặp khó khăn trong việc đảm bảo nguồn helium và bromine - hai yếu tố quan trọng trong quy trình sản xuất.
“Hiện tại tác động vẫn chưa quá rõ rệt. Nhưng nếu xung đột tiếp tục leo thang, các doanh nghiệp có thể phải điều chỉnh chuỗi cung ứng để thích ứng với nguy cơ thiếu hụt vật liệu,” ông nhận định.
Vai trò của Trung Đông
Mặc dù Trung Đông không phải là trung tâm sản xuất chip như Đông Á, khu vực này lại giữ vai trò quan trọng trong việc cung cấp một số nguyên liệu thiết yếu.
Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), Qatar cung cấp hơn ⅓ lượng helium của thế giới. Loại khí này được sử dụng trong nhiều công đoạn sản xuất bán dẫn, đặc biệt là tản nhiệt và hỗ trợ công nghệ quang khắc - quy trình tạo ra các mạch điện siêu nhỏ trên bề mặt chip.
Điều đáng lo ngại là hiện không có giải pháp thay thế thực sự khả thi cho helium trong quy trình này. Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn (SIA) từng cảnh báo rằng nếu nguồn cung helium bị gián đoạn, toàn bộ ngành sản xuất chip toàn cầu có thể chịu cú sốc lớn.
Ngoài sản xuất, khâu vận chuyển cũng tiềm ẩn rủi ro. Helium từ Trung Đông phần lớn được xuất khẩu qua eo biển Hormuz, tuyến vận tải năng lượng chiến lược đang nằm trong tâm điểm căng thẳng địa chính trị.
Ông Phil Kornbluth, Chủ tịch Kornbluth Helium Consulting, cho biết nếu tuyến hàng hải này bị gián đoạn trong thời gian dài, hơn 25% nguồn cung helium toàn cầu có thể biến mất khỏi thị trường.
Tình hình càng phức tạp khi khu công nghiệp Ras Laffan của QatarEnergy, nơi sản xuất helium từ khí tự nhiên hóa lỏng, đã bị máy bay không người lái của Iran tấn công, buộc cơ sở này phải ngừng hoạt động. Theo Kornbluth, thế giới có thể phải đối mặt với ít nhất hai đến ba tháng gián đoạn nguồn cung helium, và cần bốn đến sáu tháng để chuỗi cung ứng quay trở lại trạng thái bình thường.
Ngoài helium, bromine cũng là một nguyên liệu quan trọng trong sản xuất bán dẫn. Theo dữ liệu của USGS, khoảng 2/3 nguồn cung bromine toàn cầu đến từ Israel và Jordan.
Chi phí năng lượng tăng có thể làm chậm đà phát triển AI
Không chỉ nguyên liệu, giá năng lượng leo thang cũng có thể gây sức ép đáng kể lên ngành bán dẫn.
Nhu cầu chip hiện nay chủ yếu đến từ các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo, nơi sử dụng hàng loạt bộ xử lý đồ họa (GPU) của Nvidia và chip nhớ của Samsung, SK Hynix. Những cơ sở hạ tầng khổng lồ này đang được các tập đoàn công nghệ như Microsoft và Amazon đầu tư mạnh.
Theo Jing Jie Yu, chuyên gia phân tích tại Morningstar, giá năng lượng tăng sẽ khiến chi phí vận hành các trung tâm dữ liệu AI tăng mạnh, bởi chúng tiêu thụ điện năng cực lớn.
Trên thực tế, các trung tâm dữ liệu phục vụ AI tiêu thụ điện nhiều gấp 3–5 lần so với trung tâm dữ liệu truyền thống. Nếu chi phí năng lượng tiếp tục leo thang, tổng chi phí đầu tư và vận hành hạ tầng AI sẽ tăng đáng kể và điều này có thể khiến các tập đoàn công nghệ thận trọng hơn trong việc mở rộng các dự án mới.
“Trong trường hợp chiến tranh kéo dài, nhu cầu đối với chip nhớ phục vụ AI có thể suy giảm,” Yu cho biết.
Áp lực lớn với các nhà sản xuất chip nhớ
Samsung và SK Hynix hiện là hai nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới. Những con chip này không chỉ được sử dụng trong smartphone và laptop, mà còn là thành phần quan trọng trong các hệ thống AI hiện đại.
Một loại chip đặc biệt quan trọng là HBM (High Bandwidth Memory) - dạng bộ nhớ DRAM xếp chồng nhiều lớp giúp tăng tốc độ xử lý dữ liệu. HBM là linh kiện không thể thiếu trong các hệ thống AI của Nvidia.
Làn sóng đầu tư khổng lồ vào AI từ các tập đoàn công nghệ đã khiến nguồn cung chip nhớ toàn cầu tập trung vào các dự án trung tâm dữ liệu, dẫn tới tình trạng khan hiếm và đẩy giá chip lên mức cao chưa từng có. Nhờ đó, Samsung và SK Hynix đã ghi nhận lợi nhuận tăng mạnh và cổ phiếu bứt phá trong nhiều tháng qua.
Tuy nhiên, những biến động mới về chi phí và chuỗi cung ứng đang khiến nhà đầu tư bắt đầu lo ngại. Theo MS Hwang, Giám đốc nghiên cứu tại Counterpoint Research, chi phí điện chiếm khoảng một nửa chi phí vận hành trung tâm dữ liệu, và khoảng một nửa trong số đó dùng để vận hành chip nhớ.
“Nếu giá chip tiếp tục tăng do bất ổn chuỗi cung ứng, trong khi chi phí năng lượng cũng leo thang, các doanh nghiệp vận hành trung tâm dữ liệu có thể cắt giảm đầu tư và giảm nhu cầu mua chip,” ông nói.
Morningstar cho biết Samsung và SK Hynix hiện đã ký hợp đồng cung cấp chip HBM cho cả năm, giúp họ duy trì sản xuất trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nếu chiến tranh kéo dài, việc triển khai các dự án hạ tầng AI có thể bị trì hoãn, trong khi các dòng chip DRAM thông thường, vốn không có hợp đồng dài hạn, có nguy cơ giảm giá và kéo theo doanh thu thấp hơn kỳ vọng.
Ngoài ra, chi phí sản xuất có thể tăng lên do giá năng lượng và thiếu hụt vật liệu, điều này có thể làm suy giảm biên lợi nhuận mà thị trường hiện đang kỳ vọng ở ngành bán dẫn.
Theo: CNBC
